Posts in ‘អក្សរសិល្ប៍ តែងនិពន្ធ’ Category

សៀវភៅ​សិក្សា​របស់​រដ្ឋ៖ ហាម​លក់ តែ​មិន​បាន​«ហាម​លួច»​ទេ?

សៀវភៅ​សិក្សា​របស់​រដ្ឋ៖ ហាម​លក់ តែ​មិន​បាន​«ហាម​លួច»​ទេ?

«សំខាន់រដ្ឋាភិបាលគួរស៊ើបអង្កេតថា អ្នកលក់នៅទីផ្សារហ្នឹង គាត់បានសៀវភៅមកពីណាមកលក់? ហើយរិះរក​ចាប់​អ្នកដែលយកសៀវភៅរដ្ឋយកលក់ហ្នឹង ប្រសើរជាងការដែលមករឹបអូសនៅទីផ្សារ» នេះជាការលើកឡើងរបស់អ្នក​វិភាគឯករាជ្យ លោក កែម ឡី ទៅលើសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់ក្រសួងអប់រំ ដែលកំណត់ថា នឹងចាត់​វិធានការ​តាម​ច្បាប់​ចំពោះអ្នកដែលបានលក់​សៀវភៅសិក្សា ដែលមានសរសេរនៅលើក្របថា«ហាមលក់»និង«ជាកម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ»។


គ្របសៀវភៅសិក្សា ជីវវិទ្យាថ្នាក់ទី១២មួយ ដែលមានផ្លាកបិតពីលើ ហាមលក់។ (រូបថត MONOROOM.info/ D.KEO)

ប្រព័ន្ធអប់រំ - ការលក់ជួញដូរសៀវភៅសិក្សា ដែលមានសរសេរនៅពីលើក្របថា«ហាមលក់» និង«ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់រដ្ឋ» នឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាអំពើខុសច្បាប់ បង្កអោយមានផលអវិជ្ជមានដល់ការអប់រំ។ នេះជាសេចក្ដីប្រកាស​កាលពីពីថ្ងៃទី៣១ ខែកមរា ឆ្នាំ២០១៤ របស់ក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា ជូនដំណឹងទៅដល់ បណ្ដាអាជីវករ​ និងអ្នក​លក់ដូរ​នៅលើ​ទីផ្សារទាំងអស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ មិនត្រឹមតែចាត់ទុកថាការជួញដូរនោះ ជាអំពើខុសច្បាប់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែក្រសួង​ក៏នឹងចាត់វិធានការតាមច្បាប់ផងដែរ ចំពោះអាជីវករណាដែលធ្វើអាជីវកម្មលើសៀវភៅនេះ។

ក្នុងសេចក្តីជូនដំណឹងដដែល បានបញ្ជាក់ថាចាប់ពីថ្ងៃជូនដំណឹងនេះតទៅ ក្រសួងនិងសហការជាមួយ​ក្រសួងមាន​សមត្ថកិច្ចចុះតាមទីផ្សារ បណ្ណាគារ និងតូបលក់សៀវភៅនានាដើម្បីរឹបអូសយក ដោយមិនទូទាត់សំណងអ្វីឡើយ ហើយជនល្មើសត្រូវប្រឈមមុខនឹងការដាក់ទោសតាមច្បាប់។

ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីនេះ អ្នកស្រាវជ្រាវបញ្ហាសង្គមដ៏ល្បីឈ្មោះ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោកកែម ឡី  បានសម្តែង​នូវការយល់ឃើញថា «ខ្ញុំគិតថាវិធានការរឹបអូសបែបហ្នឹង មិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ សំខាន់រដ្ឋាភិបាល​គាត់​គួរតែស៊ើបអង្កេតនៅទីផ្សារ ថាតើអ្នកដែលលក់នៅក្នុងទីផ្សារហ្នឹងទិញមកពីណា?»

លោកបន្តថា ការរឹបអូសយកវា​មិនមែនជាដំណោះស្រាយនោះទេ ក្រសួងគួរតែប្រមូលទិញ ហើយរិះរកនូវជនល្មើស​ដែលយកសៀវភៅរបស់ក្រសួងអប់រំយកទៅលក់។ លោកអះអាងទៀត​ថា «ខ្ញុំគិតថា បើចាប់អ្នកដែល​លួចយក​សៀវភៅរដ្ឋទៅលក់អោយអស់ នោះទើបវានឹងមិនមានទៀត។ តែបើចេញលិខិត និងទៅរឹបអូសយកតែពីទីផ្សារ ខ្ញុំ​គិត​ថាវាមិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ។»

ចំពោះចំណាត់ការរបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡាទៅលើបញ្ហានេះ ត្រូវបានប្រធានគ្រូបង្រៀនឯករាជ្យ លោក រ៉ុង ឈុន បរិហារចំៗថា ជាការចេញ«សរាចរណ៍ហាមឃាត់»ច្រើនរាប់មិនអស់ តែគ្មានប្រយោជន៍ ព្រោះសៀវភៅ​នៅ​តែ​មាននៅលើទីផ្សារដដែល។ លោកពន្យល់យ៉ាងដូច្នេះថា «កន្លងមកឃើញថាក្រសួងអប់រំ មិនបានអនុវត្តន៍​ទៅតាម​អ្វី​ដែលជាបម្រាមរបស់ខ្លួនទេ ហើយអ្នកដែលកាន់ការនៅកន្លែងហ្នឹងមានការកឹបកេង និងអំពើពុករលួយ យក​សៀវភៅ​របស់ក្រសួងដែលបានបោះពុម្ភ យកទៅលក់អោយទីផ្សារ»។

លោកយល់ថា ការដែលមានសៀវភៅពុម្ភរបស់រដ្ឋ លើនៅលើទីផ្សារហូហែរបែបនេះ ជាការទទូលខុសត្រូវខ្ពស់ របស់​ក្រសួងក្នុងការវែកមុខ ជនដែលលួចបន្លំយកសៀវភៅទៅលក់ក្នុងទីផ្សារ ព្រោះកត្តានេះ វាបានបង្កអោយ​មាន​ការខ្វះ​ខាតសៀវភៅ សំរាប់ការសិក្សារបស់សិស្សនៅតាមគ្រិះស្ថានអប់រំនៅទូទាំងប្រទេស ជាពិសេសនៅ​តាម​ជនបទ ដែល​វាបណ្តាលមកពីអំពើ«ពុករលួយ»។ លោកបន្ថែមថា«មិនសំខាន់តែការចេញសរាចរណ៍នោះទេ អ្វី​ដែលសំខាន់​តើការអនុវត្តន៍របស់ក្រសួងមានប្រសិទ្ធិដែរឬទេ? បើគ្រាន់តែចេញលិខិត តែគ្មានការអនុវត្តន៍ វាគ្មាន​ប្រយោជន៍​ដដែលហ្នឹង។»

ទស្សនាវដ្ដីមនោរម្យ.អាំងហ្វូ នៅមិនទាន់បានទទួលប្រតិកម្មបញ្ជាក់មកវិញ ជុំវិញករណីខាងលើនេះនៅឡើយ ពី​សំណាក់មន្ត្រីអ្នកទទួលខុសត្រូវរបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា។

ប៉ុន្តែទាក់ទងនឹងករណីមួយទៀត នៅពេលដែលសាលាប្រមូលយកសៀវភៅទៅវិញនៅដំណាច់ឆ្នាំ បានធ្វើឲ្យមតិ​មួយចំនួនយល់ថា សិស្សអាចនឹងគ្មានឯកសារ​សំរាប់រំលឹកនៅថ្នាក់ឆ្នាំថ្មី ដែលមិនអាចរកទិញនោះលើទីផ្សារបាន។ ជុំវិញបញ្ហានេះ លោក កែម ឡី បាន​ផ្តល់អនុសាសន៍ថា «រដ្ឋាភិបាលត្រូវធ្វើសហគ្រាសសាធារណៈ​អោយស្ថាប័ន​អប់រំ ទៅជាពាក់កណ្តាលស្វ័យត ហើយជំរុញ និងពង្រីកអោយមានបណ្ណាល័យនៅតាមសហគមន៍ ដែលធ្វើអោយ​ក្មេងៗអាចមានលទ្ធភាពខ្ចី​និង​ស្រាវជ្រាវនៅសហគមន៍បាន៕»

-----------------------------------------------
ដោយ ក. ចាន់នីតា និង ក. សេងហុង (ទំនាក់ទំនង៖ [email protected] ) -ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី ០១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤

«កំប្លែង» ​ជា​សិល្បះ​គ្រាន់​តែ​ធ្វើ​​ឲ្យ​​សើច គ្មាន​ឫសគល់​និង​ខ្លឹម​សារ?

«កំប្លែង» ​ជា​សិល្បះ​គ្រាន់​តែ​ធ្វើ​​ឲ្យ​​សើច គ្មាន​ឫសគល់​និង​ខ្លឹម​សារ?

ដូចម្តេចដែលហៅថា ការកំប្លែង? តើការកំប្លែងមានប្រភពមកពីណា? តើការកំប្លែងមានប៉ុន្មានប្រភេទ? អ្វីខ្លះ?


និយមន័យ នៃកំប្លែង

  • តាមវចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួនណាតបានពន្យល់ថា៖

    ការកំប្លែង ឬកំប្លែង ឬហសនាដកម្ម មាន​ថ្នាក់ពាក្យជា នាម មានន័យថា ការលេងដោយបទបែបផ្សេងៗ ឲ្យ​អ្នក​ឯ​ទៀត​រួសរាយសប្បាយសើច ការចេះ​ចាក់ត្លុក ឬ ក្រមាច់ក្រមើមឲ្យគេសើច។ មនុស្សដែលចេះកំប្លែង អ្នក​ស្រុក​គេ​ច្រើន​ហៅ​ថា៖ អ្នកកំប្លែង មនុស្ស​កំប្លែង ឬត្លុកកំប្លែង ឬមនុស្សក្រមាច់ក្រមើម។ ក្រមាច់ ថ្នាក់ពាក្យជា​គុណនាម មាន​ន័យថា ដែល​ចេះកំប្លែង​ដោយវាចា ឬដោយអវយវៈ មានញាក់មុខញាក់មាត់ គួរឲ្យសើច។

  • តាមឯកសារបរទេសលោកបានពន្យល់ថា៖

    ការកំប្លែង គឺជារឿងល្ខោន សៀវភៅ ភាពយន្ត ឬកម្មវិធី​ទូរទស្សន៍​ទាំងឡាយណាដែលបាន បង្ហាញនូវ​អត្ថន័យ​ចំអក ការកំសាន្តទាំងឡាយណា ដែលជារឿងៗ ធ្វើឲ្យ​អ្នកទស្សនា អ្នកស្តាប់ ឬ អ្នកអានផ្ទុះចេញនូវសំណើច។ សកម្មភាព​កំប្លែងពោរពេញ ទៅដោយ ស្ថានភាព​ភ្ញាក់ផ្អើល ឬ ភាពឡឺកឺ ដែលយើងមិនធ្លាប់ស្មានទុកពីមុន ហើយស្ទើរតែ​មួយ​រយ​ភាគរយ គឺវាតែងតែផ្តល់​នូវ​ភាពសប្បាយរីករាយ នៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿង។ ការកំប្លែង​អាច​ត្រូវបានគេ​ពណ៌នា​ថា ជាព្រឹត្តិការណ៍ ឬការ​គាប់ជួនដែលនាំឲ្យ មានភាពសប្បាយរីករាយ។ ផ្ទុយនឹង​ការ​កំប្លែង គឺសោកនាដកម្ម ដែល​នៅក្នុង​សាច់រឿង ពោរពេញទៅដោយ ភាពសោកសង្រេង និងនៅទីបញ្ចប់តួឯក ច្រើនតែបែកបាក់គ្នាទាំងវេទនា។

ប្រភពកំប្លែង

អត្ថន័យកំប្លែងច្រើនបានមកពីការសង្កេតសកម្មភាពដែលគួរឲ្យអស់សំណើចនានារបស់មនុស្ស សត្វ និងធម្មជាតិ ហើយបន្ទាប់មកគឺ ធ្វើត្រាប់តាម ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃ បានមើល ឬ ស្តាប់។

ប្រភពកំណើតនៃការកំប្លែង គឺកើតឡើងដំបូងគេនៅប្រទេសក្រិច។ ការកំប្លែងត្រូវបានគេបញ្ចូល​ទៅក្នុង​សាច់រឿង​ល្ខោន និង ការនិយាយ ឬ ធ្វើកាយវិកាផ្សេងៗ ទៀតអមដោយ ភ្លេងកន្រ្តាក់អារម្មណ៍ផង។ ការកំប្លែងខ្លះត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុងរូបគំនូរ (ជីវចល រូបត្លុក រូបភាពក្នុងសៀវភៅ) និងពាក្យពេចន៍សាច់រឿង ក្នុងសៀវជាដើម។

សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរវិញ កំប្លែង គឺមានតាំងតែ បុរាណកាលមកម្លេះ។ ខ្មែរតែងតែមានការពេញនិយម ការកំប្លែង នៅ​គ្រប់​សម័យកាល របស់ខ្លួន។ ក្រៅតែពីការនិយាយលេង ឬការធ្វើកាយវិកាកំប្លែង ដោយផ្ទាល់ជាមួយ នឹងមិត្តភក្តិ​ពេល​ទំនេរ​ពីការងារ ឬក្នុងពេលបំពេញការងារ ដើម្បីជាការបន្លប់ការនឿយហត់របស់ខ្លួននៅក្នុងភូមិស្រុក។ ខ្មែរនៅ​មានការ​បញ្ចូលកំប្លែង ទៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈរបស់ខ្លួន ជាច្រើនទម្រង់ស្ទើររាប់មិនអស់។ សិល្បៈដែលមានបង្កប់ អត្ថន័យកំប្លែង​រួមមាន៖ ខ្សែឌៀវ ចាប៉ី ចម្រៀងសម័យ ចម្រៀងបុរាណ ល្ខោនយីកេ ល្ខោនបាសាក់ ឆាកកំប្លែង អាយ៉ៃ ល្ខោនខោល ល្ខោននិយាយ រាំវង់ ឆៃយ៉ាំ ល្បែងប្រជាប្រិយ របាំប្រជាប្រិយ......ល។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ខ្មែរក៏​នៅ​មាន​បង្កប់អត្ថន័យកំប្លែង នៅក្នុងទម្រង់អក្សរសិល្ប៍ជាច្រើនទៀត ដូចជា៖ កំណាព្យ ប្រស្នា ពាក្យបណ្តៅ គំនូរ រឿងព្រេង រឿងប្រលោមលោក​។

ប្រភេទកំប្លែងមាន ៤ សំខាន់ៗ គឺ៖

ក. ការកំប្លែងតាមរយៈការបញ្ចេញគំនិត

  • អត្តចរិតដែលបង្ហាញពីទំនាស់នៃគំនិត។
  • អត្តចរិតដែលប្រើប្រាជ្ញាឬភាសាប្រកបដោយភាពឈ្លាសវៃដើម្បីត្រាប់តាមឬចំអកឡកឡឺយ។
  • អត្តចរិតដែលដែលប្រើនិពន្ធន៍ដៀលត្នះដើម្បីសើចចំអកអ្នកជាទីស្រលាញ់មាន៖ គ្រួសារ មិត្តភក្តិ សាសនា នយោបាយ ប្តីប្រពន្ធជាដើម។

ខ. ការកំប្លែងតាមរយៈឫកពា

  • ការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយជំនាញ និងប្រាជ្ញាឈ្លាសតាមរយៈវាចារ ដោយផ្ទាល់ខាងភាសា ដើម្បីសម្រាញ់យក​នូវ​ការកំប្លែងស្ងួត ពីស្ថានការណ៍សាមញ្ញណាមួយ។
  • ឧបាយកលសម្ងាត់ដែលស្តែងឡើងតាមរូបភាពស្រលាញ់ងប់ក្នុងចំណោមមនុស្សថ្នាក់ខ្ពស់នានា។
  • បន្ទប់គំនូរដែលបង្ហាញនូវការកំប្លែងតាមរយៈសន្ទរកថា ឬ ភាសាឈ្លាសវៃ។

គ. ការកំប្លែងតាមរយៈត្លុកល្ខោន ឬ ហសនាដកម្ម

  • ដំណើររឿងពោរពេញទៅដោយការកើតព្រមគ្នា ការខុសពេលវេលា ការច្រឡំអត្តសញ្ញាណជាដើម។
  • ការបង្ហាញទាំងអស់ គឺតាមរយៈអាយ៉ង រូបតក្កតានៃផលកម្ម (វាសនា ឬ គ្រោះកាច)។
  • ការបាត់បង់នៃអត្តសញ្ញាណពីព្រោះតែគ្រោះកាច ឬគ្រោះថ្នាក់ណាមួយ។

ឃ. ការកំប្លែងថ្នាក់ក្រោម

  • ការដួលអុកគូថ កាយវិកាមិនគប្បីនានា សំណើចកើតចេញពីមុខងារនៃរាងកាយណាមួយរបស់មនុស្ស ភាសា​អាសអាភាស ការខូចទ្រង់ទ្រាយនៃរូបភាព។
  • ភាពទេរ ទ្រេតទ្រោតនៃ (មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ) ។

ង. រឿងល្ខោន ដែលបង្ហាញនូវភាពឡឺកឺ (ភ្លីភ្លើ)

  • ការសម្តែងដែល ធ្វើឲ្យយើងមិនមាន ផាសុកភាព មិនងាយស្រួល មិនប្រាកដប្រជាថា តើមានលំដាប់លំដោយ បែបណា មានគោលគំនិតដូចម្តេច ឬ មានន័យយ៉ាងណា នៅក្នុងជីវភាពរស់នៅ ជាក់ស្តែង។
  • មានលក្ខណៈជាសាច់រឿង ជាការប្រឌិត ជាជាងការពិត ជារឿយៗ ​ត្រូវបានគេរៀបចំ​នូវស្ថានភាព ដែល​អាច​ទៅរួចជាក់ស្តែង ជាដើមជាមួយនឹង សាច់រឿងមិនពិត មួយចំនួនទៀត។
  • សភាពខាងក្រៅរមទម្យ តែខាងក្នុងវិញពោរពេញ ទៅដោយការកំប្លែង ជារឿយៗមានការដើរឈប់ៗ តាមពិត គឺជា ការចំអកណោះទៅវិញ។
  • គោលគំនិតរឿងមានដូចជា៖ ភាពឯកោរបស់មនុស្ស ដែលនៅក្នុងពិភពមួយ ដែលគ្មានព្រះ ភាព​ដែល​មិន​អាច​ទាក់ទងគ្នាបាន ភាពមិនមែនជាមនុស្ស (អង្គវិបត្តិ ភាពគ្មានអំណាច ភាពខ្វាក់ខ្វិន អសមត្ថភាពខាងរាងកាយ) ជីវិតឥតន័យ។

តើការកំប្លែង​អាច​ជួយ​ផ្តល់​សារប្រយោជន៍​អ្វី​ខ្លះ​ដល់​លោក​អ្នក? តើ​ការ​កំប្លែង​ស្តែង​ឡើង​តាម​ទម្រង់​ណា​ខ្លះ?

  • សារប្រយោជន៍ការកំប្លែង៖

    ជាធម្មតាមនុស្សរស់នៅក្នុងសង្គមតែងតែត្រូវការទំនាក់ទំនងគ្នា។ ទំនាក់ទំនងគ្នា​ភាគច្រើន គឺមនុស្សចង់​ទទួលបាន ឬ​ចង់ផ្តល់ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមកនូវ មិត្តភាព និង ភាពសប្បាយរីករាយនានា។ ក៏ព្រោះតែចង់​សប្បាយ​រីករាយបាន​ជាអ្នកខ្លះ ចូលចិត្តការស្តាប់ ឬការទស្សនាការកំប្លែង។ ការកំប្លែងជាទម្រង់​សិល្បៈ​មួយបែប ដែលអាចនាំឲ្យមនុស្ស អាច​ទទួល​បាននូវ ភាពសប្បាយរីករាយបាន និងអាចធ្វើឲ្យមិត្តភាព របស់​មនុស្ស កាន់តែល្អប្រសើរឡើង។ ហើយវាក៏អាចធ្វើឲ្យ អ្នកដែលមាននិស្ស័យ ខាងកំប្លែងអាចចែករំលែក នូវ​ភាពសប្បាយរីករាយដល់ អ្នកដទៃដែលខ្លួនស្រលាញ់ទៀតផង។ឮ

    មានអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ឬជាភាសា​បរទេសជាច្រើនតែងតែបានបញ្ជាក់ថា មនុស្សដែល អាចធ្វើឲ្យខ្លួនឯង​សើច​បាន​ម្តងយ៉ាងតិចក្នុងមួយថ្ងៃ គឺជា​មនុស្ស ដែលប្រកបដោយសេរីភាព និងអាចជួយឲ្យមានសុខភាពល្អ ដល់រាងកាយ​និង​ប្រាជ្ញាស្មារតី។

    មនុស្ស​ដែលអាចញញឹម ឬ សើចបាន គឺ ជាមនុស្សដែលមានទឹកចិត្តទូលាយ មានប្រជាប្រិយភាព គួរជា​ទី​រាប់អាននៃអ្នកផងទាំងពួង។ ការកំប្លែង គឺពិតជាជួយឲ្យអ្នកជំងឺ ឆាប់ជាសះស្បើយ។ ការកំប្លែងពិតជាជួយឲ្យ មនុស្ស​ប្រកបដោយក្តីសង្ឃឹម និងការជឿជាក់ចំពោះខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃ។ បុគ្គលដែលកំពុងតែសោកសង្រេង​​លើរឿងអ្វីមួយ ពេលបើបានឃើញរឿងអ្វី គួរឲ្យអស់សំណើច ហើយនោះក៏គង់នឹងផ្ទុះសំណើចមិនខាន។ លោកគ្រួពេទ្យឯកទេសនានា តែងណែនាំថា «សំណើចគឺជាសុខភាព»។

    ក្រៅពីការផ្តល់នូវភាព សប្បាយរីករាយការកំប្លែង ក៏ជួយដល់ការបញ្ជ្រាបនូវ គោលនយោបាយអបរំនានា សម្រាប់អ្នកទស្សនាដូចជា គោលនយោបាយផលិតផល នយោបាយអបរំពីបរិស្ថានមនុស្សធម៌ សង្គមវប្បធម៌ និងបច្ចេកវិជ្ជាជាដើម។ ការកំប្លែងបានក្លាយជាអាជីព មួយដែលអាចរកបានប្រាក់កម្រៃគួរសមមិនចាញ់អាជីព ផ្សេងទៀតប៉ុន្មានដែរ។

  • ការកំប្លែងអាចស្តែងឡើងតាមរបៀប៖

    ១. ពាក្យពេចន៍ ឬសំដីសំដៅទាំងការនិយាយទាំងការសរសេរ
    ២. កាយវិការទឹកមុខ ក្រមិចក្រមើម
    ៣. ការវិការនៃរាងកាយទាំងមូល ឬតាមរយៈដំណើរ
    ៤. រូបភាពដូចជាគំនូរជាដើម
    ៥. សម្លេងត្រាប់ (សត្វ មនុស្ស ធម្មជាតិ តន្ត្រី)
    ៦. ការសរុបផ្នែកទាំងប្រាំខាងលើ

តើធ្វើដូចម្តេចដើម្បីក្លាយជាអ្នកកំប្លែងដ៏ល្អម្នាក់បាន?

  • មានចំណូលចិត្តខាងការកំប្លែង។
  • ជាមនុស្សដែលពូកែខាងការសង្កេត។
  • ស្គាល់ច្បាស់ពីអត្ថន័យ លក្ខណៈភាសានិងវប្បធម៌នៃជាតិសាសន៍នីមួយៗ ដែលខ្លួនចង់សម្តែង។
  • រាល់ការកំប្លែងត្រូវតែរក្សាបាននូវក្រមសីលធម៌ ។
  • រាល់ការកំប្លែងគឺត្រូវតែចាប់ផ្តើមចេញពីបទនិពន្ធន៍ដែលប្រកបដោយវិជ្ជាជីវត្រឹមត្រូវ។
  • ទាំងអ្នកសម្តែង ទាំងអ្នកនិពន្ធត្រូវតែមានភាពស្ទាត់ជំនាញខាងខាងផ្នែកសិល្បៈ ទស្សនៈ អប់រំ និងវប្បធម៌ជ្រាលជ្រៅ។

តើមានអ្នកកំប្លែងណាខ្លះដែលល្បីល្បាញជាងគេ?

នៅក្នុងពិភពលោកនេះ អ្នកកំប្លែងដែលគេស្គាល់ជាងគេមានដូចជាលោក សាក់ឡូ លោកប៊ីន​ជាដើម។

ចំណែកខ្មែរយើងវិញមានដូចជា៖ លោកតាត្រង់ដឺ លោកតាឡូតូ លោកយាយម៉ែម៉ឺន លោកតាមាស សាលួត លោក​តាមាស សាម៉ន លោកពូព្រហ្ម ម៉ាញ អ្នកមីង យ៉យ លោកពូកុយ លោកពូក្រឹម លោកពូចាបចៀន នាយខ្ទឹប នាយ​ក្រួច នាយវាំងដឺ នាយក្រិន នាងគ្រត និងក្រុមដែលកំពុងតែល្បីល្បាញនាពេលបច្ចុប្បន្ន គឺក្រុមលោកពែកមី និង ក្រុម​លោក សុខគា។

សរុបមកការកំប្លែង មានរូបភាពច្រើនទម្រង់។ វាមានប្រយោជន៍ណាស់ សម្រាប់ជីវភាពរស់នៅរបស់សង្គមមនុស្ស។ អាស្រ័យហេតុនេះ គេគួរតែធ្វើការលើកស្ទួយ និងអភិវឌ្ឍឲ្យបានកាន់តែប្រសើរ ស្របតាមការរីកចម្រើននៃសង្គម។ អ្នក​មាន មុខការជាអ្នកកំប្លែង គួរប្រកាន់ឲ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន នូវក្រមសីលធម៌សង្គម ក៏ដូចជាក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ នោះ​ទើប​បណ្តាលឲ្យ ប្រទេសជាតិ ក៏ដូចជាពិភពលោក មានការរីកចម្រើន ពិតប្រាកដបាន។

-------------------------------------------
ដោយ៖ គល់រាំង - ភ្នំពេញ ថ្ងៃ ទី ២៣ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១២
រក្សាសិទ្ធគ្រប់យ៉ាងដោយ៖ ទស្សនាវដ្តី មនោរម្យព័ងអាំងហ្វូ

«ហ៊ុន សែន អើយ ចុះចេញទៅ» ឃ្លា​កំពុង​ពេញ​និយម​នៃ​ក្រុម​បាតុករ

«ហ៊ុន សែន អើយ ចុះចេញទៅ» ឃ្លា​កំពុង​ពេញ​និយម​នៃ​ក្រុម​បាតុករ

នៅក្នុងអំឡុងពេលបាតុម្មលើកទី ៦ របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិលើកនេះ មេដឹកនាំគណបក្ស បានថ្លែងសារ​នយោបាយសំខាន់ៗជាច្រើន ទៅកាន់អ្នកគាំទ្ររបស់ខ្លួននៅទីលានប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅក្នុងចំណោម​សារ​នយោបាយទាំងអស់នោះ សារនយោបាយមួយដែលលេចធ្លោជាងគេ និងកំពុងទាក់ទាញការចាប់​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង ពីសំណាក់ក្រុមបាតុករគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលស្រែកទាមទារមិនដាច់ពីមាត់ គឺ «ហ៊ុន សែន អើយ ...ចុះ​ចេញ​ទៅ !»។


ក្រុមបាតុករអ្នកគាំទ្រ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ នៅទីលានប្រជាធិបតេយ្យ។ (រូបថត គណបក្ស)

ភាសាខ្មែរ - «ហ៊ុន សែន អ៊ើយ ចុះចេញទៅ! ហ៊ុន សែន អ៊ើយ ចុះចេញទៅ!» នេះគឺជាសារនយោបាយ​ ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាពបំផុត នៅក្នុងមហាបាតុកម្មលើកទី ៦ របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលថ្លែងចេញពីបបូរ​ម៉ាត់​របស់មេដឹកនាំកំពូលៗ នៃគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ មានលោក សម រង្ស៊ី និងលោក កឹម សុខា ជាដើម។

សារ​នយោបាយឲ្យលោក ហ៊ុន សែន ចុះចេញពីតំណែងបែបនេះ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ក្រុមបាតុករ ហើយ​ពួកគេបានទទួលយកនូវសារនេះ ដោយពេញចិត្តពេញថ្លើម និងស្រែកទាមទារតាម​មេដឹកនាំរបស់ខ្លួន​ស្ទើរមិន​ដាច់ពីម៉ាត់យ៉ាងខ្លាំងៗថា ហ៊ុន សែន អ៊ើយ ចុះចេញទៅ។ ជាមួយនឹងសំឡេងនៃសម្រែកនេះ ត្រូវប្រតិកម្មមកវិញ​ពីសំណាក់ក្រុមបាតុករ ដោយទះដៃអបអរសាទរយ៉ាងទ្រហឹងអ៊ឹងអាប់ ពាសពេញទីលានប្រជាធិបតេយ្យ និងតាម​ដងផ្លូវមួយចំនួន ដែលក្រុមបាតុករបានដើរដង្ហែក្បួន។

កាលពីមុនពេលបោះឆ្នោតនីតិកាលទី ៥ សារនយោបាយសំខាន់ៗ ដែលទទួលបានការគាំទ្រ​យ៉ាងខ្លាំង​របស់​គណបក្ស​សង្គ្រោះជាតិ ត្រូវបានគេមើលឃើញដូចជា សារនយោបាយថា «ដូរ មិនដូរ!» ឬ«ប្តូរៗ» ឬក៏«ដូរ​ចេញ​ទៅៗ!»ជាដើម។ សារនយោបាយនេះ ត្រូវបានពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់អ្នកគាំទ្ររបស់គណបក្សនេះ ហើយមានពេលខ្លះអ្នកដែលមិនគាំទ្រ ក៏ទ្រាំមិនបាន ស្រែកតាមសារនយោបាយ «ដូរមិនដូរ»នេះដែរ។ ក្រុមអ្នក​ស្មោះស្ម័គ្រនឹងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងលោក ហ៊ុន សែន ក៏បានយកពាក្យនេះទៅ កែឆ្នៃដែរ ដូចជា៖ «មិនដូរ ម៉េចដែ?» ឬ«មិនដូរ លុះក្ស័យ»នោះជាដើម។ ពាក្យ ឬឃ្លា«ដូរមិនដូរ»​នេះ ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា បង្កើត​ឡើង​ដោយកឹម សុខា អនុប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ តាំងពីលោក​នៅជាប្រធានគណសិទ្ធិមនុស្សម្លេះ។

នៅពេលនេះ សារនយោបាយថ្មី គឺ«ហ៊ុន សែន អើយ ចុះចេញទៅ» បានកំពុងចូលខ្លួនមកជំនួស ហើយទទួលបាន​ការចាប់​អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង ពីមជ្ឈដ្ឋានទូទៅ រាប់ទាំងក្មេង សិស្ស និស្សិត បើទោះបីជាពួកគេ​មិនសូវជាគាំទ្រ​គណបក្ស​សង្គ្រោះជាតិ ក៏ដោយ។ សារនយោបាយនេះត្រូវបានគេដឹង ថាទំនងជាចេញពីលោក សម រង្ស៊ី និង​ត្រូវបានលឺបន្ទរតាមមុនគេ ដោយក្រុមអ្នកគាំទ្រ នៅក្រុងសៀមរាប-អង្គរ កាលពីទិវាសិទ្ធិមនុស្សថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ កន្លងមកនេះ។

លោកតា ម៉ៅ ជាបាតុករមកពីខេត្តកំពង់ចាម ដែលកំពុងតែស្រែកសារថា «ហ៊ុន សែន អ៊ើយចុះចេញទៅ» បាន​សម្តែងការពេញចិត្តចំពោះសារនេះថា ខ្លី មានន័យជ្រៅ ត្រូវចិត្ត ដែលសមនឹងការចង់បានរបស់គាត់។ លោកតា បានបន្តថា លោក ហ៊ុន សែន បើមិនព្រមបោះឆ្នោតឡើងវិញទេ ត្រូវតែចុះចេញពីតំណែងឲ្យបានឆាប់។

បាតុករ​មួយរូបទៀតលោក ចាន់ ជានិស្សិតនៅសាកលវិទ្យាល័យមួយនៅរាជធានីភ្នំពេញ ដៃកាន់​ឧឃោសនស័ព្ទ​តូចមួយ ម៉ាតស្រែកថា «ហ៊ុន សែន អ៊ើយចុះចេញទៅ» និងមានសំឡេងបន្ទរកងរំពងនោះ បានឆ្លៀតប្រាប់​ទស្សនាវដ្តី​មនោរម្យព័ងអាំងហ្វូថា លោកពេញចិត្តនឹងសារនេះណាស់។ លោកថា មេដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ពូកែរកសារនយោបាយ ដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ ពីសំណាក់ក្រុមអ្នកគាំទ្រ។

យ៉ាងណាក៏ដោយជុំវិញការប្រើសារនយោបាយថា ហ៊ុន សែន អ៊ើយចុះចេញទៅ ឬដូរៗ ដែលកំពុង​ពេញនិយម​សម្រាប់ក្រុមបាតុករគណបក្សសង្គ្រោះជាតិពេលនេះ លោក សុខ ទូច អ្នកវិភាពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា បានរិះគន់ថា បាតុកម្មរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិលើកនេះ ឮតែថា «ហ៊ុន សែន អ៊ើយចុះចេញពីតំណែង»​ប៉ុណ្ណោះ គ្មានសារអ្វីក្រៅពីនេះនោះទេ។ លោកថា មានតែសារនយោបាយឲ្យគេចុះចេញ តែគណបក្សនេះ​គ្មាន​យុត្តិសាស្រ្ត និងយន្តការច្បាស់លាស់ ដើម្បីឲ្យលោក ហ៊ុន សែន ចុះចេញពីតំណែងឡើយ។ លោកបន្តថា បើនៅ​តែបន្តរបៀបនេះ នឹងមិនអាចរកដំណោះស្រាយបាននោះទេ។

យុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ អាចនៅជាមន្ទិលមែនហើយ តែយ៉ាងហោចណាស់ ឃ្លាសម្ដី ដែលត្រូវបានបង្កើត​ចេញ​ពីគណបក្សប្រឆាំងមួយនេះ បានធ្វើឲ្យមានភាពរស់រវើកនៃវោហាស័ព្ទនៅក្នុងភាសាខ្មែរ។ គេនឹងរងចាំរកមើល ថាតើក្រុមអ្នកគាំទ្រលោក ហ៊ុន សែន និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា នឹងបង្កើតឃ្លាអ្វីមកស្រែក«តប»វិញ? ប៉ុន្តែ​បើ​តាម​ការទស្សន៍ទាយមិនខុសនោះ នឹងអាចមាននូវឃ្លាដូចយ៉ាង «ហ៊ុន សែន អ៊ើយ នៅទីនេះទេ!» ដោយសារ​តែ​កន្លងមក ការប្រកាសរបស់លោក ហ៊ុន សែន ខ្លួនឯង បានបញ្ជាក់ថានឹងនៅកាន់អំណាចរហូតដល់អាយុ ៧៤ឆ្នាំ ពោល​គឺ​យ៉ាង​ហោច​ក៏ពីរអណត្តិទៅមុខទៀតដែរ៕

---------------------------------------------------
ដោយ៖ ជា ធីរិទ្ធ - ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣
រក្សាសិទ្ធគ្រប់យ៉ាងដោយ៖ មនោរម្យព័ងអាំងហ្វូ

ពាក្យ​«អគ្គនាយកដ្ឋាន» អាច​ប្រើ​បាន​ចំពោះ​ស្ថាប័ន​ឯកជន​ដែរ​ឬ?

ពាក្យ​«អគ្គនាយកដ្ឋាន» អាច​ប្រើ​បាន​ចំពោះ​ស្ថាប័ន​ឯកជន​ដែរ​ឬ?

អក្សរសាស្ត្រ - ជាទូទៅ ពាក្យថា«អគ្គនាយកដ្ឋាន» មានអត្ថន័យស្មើរនឹងការសម្គាល់ ឲ្យទីស្នាក់ការ​កណ្តាល​របស់ខ្លួន។ នៅក្នុងវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួនណាត ដែលចេញផ្សាយដោយ វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសន​បណ្ឌិត បានធ្វើការពន្យល់​ពាក្យទាំងនេះថា៖

- អគ្គ មានន័យថា កំពូល, ខ្ពស់ត្រដែត
- នាយក មានន័យថា ប្រធាន ជាអ្នកដឹកនាំ អ្នកត្រួតត្រា
- ចំណែកពាក្យថាដ្ឋាន មិនត្រូវបានពន្យល់ប្រាប់ក្នុងវចនានុក្រមឡើយ ប៉ុន្តែគេអាចយល់បានថា ពាក្យ​នេះ​មាន​ឬស​គល់ ពីពាក្យឋាន ឬស្ថាន ដែលមានន័យថាទីឋាន ឬទីកន្លែង។ ដូច្នេះពាក្យថា «អគ្គនាយកដ្ឋាន» អាច​ពន្យល់​តាមពាក្យ​ផ្គុំខាង​លើ ជាទីកន្លែងគ្រប់គ្រងធំជាងគេ ឬអាចនិយាយបានម្យ៉ាងទៀត ជាទីស្នាក់ការ​កណ្ដាល របស់ស្ថាប័ន ឬផ្នែកអ្វីមួយ ដូច​ជាអគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារ របស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ឬ​អគ្គនាយក​ដ្ឋាន​ទូរទស្សន៍ជាតិ របស់ក្រសួងព័ត៌មាន​ជា​ដើម។ ចុះស្ថាប័នឯកជនមួយចំនួន ដែលបានយក​ពាក្យ​នេះ​មក​ប្រើប្រាស់ តើមានក្បួនខ្នាតត្រឹមត្រូវដែរឬទេ?

តាមប្រសាសន៏លោក ទួច គឹមស្រ៊ាង ជាប្រធានសមាគម ទ្រទ្រង់អក្សរសាស្រ្ត និងវប្បធម៌ខ្មែរ បានរៀបរាប់​ពីការប្រើប្រាស់​ពាក្យខាងលើនេះថា អាចប្រើប្រាស់បានគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់។ ប៉ុន្តែលោកបញ្ជាក់ថា ចំណែក​ខាងវិស័យឯកជន ក៏​អាច​យកពាក្យនេះ មកប្រើប្រាស់បានដូចគ្នាដែរ បើយោងទៅលើ​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​នេះ។

មិនខុសពីការបកស្រាយតាមវចនានុក្រមខាងលើឡើយ លោក ទួច គឹមស្រ៊ាង បានពន្យល់ថា ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យនេះ (នៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ) សំដៅដល់កន្លែងរបស់អគ្គនាយក ហៅថា អគ្គនាយកដ្ឋាន។ មនុស្ស បុគ្គល (ប្រធានធំ) គេហៅថា អគ្គនាយក។ ហើយអគ្គនាយកនេះ ត្រូវបានតែងតាំងដោយរាជក្រឹត្រ មានឋានៈ​ជា​ឯកឧត្តម។

ចំពោះសំនួរដែលសួរថា តើការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះ បានទាំងឯកជន និងរដ្ធបែបនេះ តើមាន​លក្ខណៈ​ស្រប​ច្បាប់ និង​ត្រឹម​ត្រូវដែរឬទេ? មន្ត្រីមួយរូប ធ្វើការនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្នុងលក្ខខណ្ឌមិនបញ្ចេញឈ្មោះ បាន​រៀបរាប់​ថា៖ «បានតើ។ យើង​ប្រើបានទាំងរដ្ធនិងឯកជនបាន ក៏ប៉ុន្តែឯកជនទាល់តែទំហំកិច្ចការណ្នឹង មាន​ទំហំ​ធំ បានអាចតម្លើងទៅ​អគ្គនាយកដ្ឋាន​ណ្នឹងបាន»។

ទាក់ទងនឹងកំរិត នៃការប្រើប្រាស់ពាក្យ«អគ្គនាយកដ្ឋាន»នេះ មន្ត្រីរូបនោះបានរៀបរាប់បន្ថែមថា៖ «វា​មាន​សាខា​​ច្រើន​ណាស់ វាមិនមែនមានត្រឹម ឧទាហរណ៏ថាសាលាឯកជនមួយតូច អញ្ចឹងយើងមិនអាចប្រើប្រាស់ ពាក្យ​អគ្គនាយកដ្ឋាន​ណ្នឹងបានទេ ទាល់តែមានទំហំការងារសាខាណ្នឹងច្រើន ទៅតាមបណ្តាល​ខេត្តអី​មួយ​អញ្ចឹង ឬមួយក៏នៅក្នុងរាជធានី ប៉ុន្តែសាលាណឹង វាមានច្រើន យើងអាចតម្លើង ទៅជាអគ្គនាយកដ្ឋាន»។

លោកបានបញ្ជាក់ពីការអានថា៖ «ជាទូទៅការអាននេះគឺ "អ័កគៈនាយក់ឋាន" មិនមែនអានតាមបាលីថា "អ័ក-គៈនាយៈកឋាន"​ទេ»។ លោកឃើញថា ការអាននៅតាមកម្មវិធីទូរទស្សន៏មួយចំនួន មានលក្ខណៈខុស ដោយ​​ទំនង​យកសូរស័ព្ទ តាមបែបបាលី។

ដូច្នេះ គេអាចនិយាយបានថា រាល់ដងគេតែងតែលឺពីពាក្យនេះ នៅតាមស្ថាប័នរដ្ឋនោះ វាជាទម្លាប់មួយ។ ហើយ​បណ្ដា​ក្រុមហ៊ុន ឬស្ថាប័នឯកជនធំៗ ដូចយ៉ាងធនាគារអេស៊ីលីដាជាដើម ដែលមានសាខា សឹងតែ​នៅ​គ្រប់ខេត្តក្រុង ព្រមទាំង​ចេញទៅបើកសាខាខ្លួន នៅប្រទេសឡាវ និងភូមាផងនោះ ទីស្នាក់ការ​កណ្ដាល​របស់​ធនាគារនេះនៅភ្នំពេញ ក៏មិនបាន​ប្រើប្រាស់ពាក្យនេះ មកហៅខ្លួនឯងថា «អគ្គនាយកដ្ឋាន​ធនាគារ​អេស៊ីលីដា»​នោះដែរ ព្រោះវាជា«ទម្លាប់» ដែលជា​ទូទៅ​គេមិនបាននឹកឃើញធ្វើចំពោះស្ថាប័នឯកជន ហើយ​ទំនង​ជា​«មិន​ហ៊ាន»​សរសេរដាក់ឈ្មោះនេះទៅទៀត៕

កំណាព្យខ្មែរ៖ ប្រភព និយមន័យ និង សារប្រយោជន៍

កំណាព្យខ្មែរ៖ ប្រភព និយមន័យ និង សារប្រយោជន៍

បើទោះណាជាកំណាព្យខ្មែរ មានអាយុកាលច្រើនជាងម្ភៃសតវត្សរ៍ មកហើយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ការឲ្យនិយមន័យ ការ​យល់ដឹងពីរបៀបតែង ឬការដឹងពីចំនួនបទ និង សារប្រយោជន៍នៃកំណាព្យ ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ហាក់នៅ​មិនទាន់បានទូលំទូលាយនៅឡើយ ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ បានជាទស្សនាវដ្តីមនោមរម្យព័ងអ៊ីនហ្វូ ថ្ងៃនេះ ចាប់ផ្តើម​រៀបរៀងពី ប្រភព និយមន័យ និង សារប្រយោជន៍នៃកំណាព្យខ្មែរ ដើម្បីចែកជូនដល់ប្រិយមិត្ត គ្រាន់ធ្វើការពិចារណា ដូចខាងក្រោម៖


រូបអប្សារា រាំនិងលេងភ្លេង។

ក. និយមន័យ

១. លោក Carl Sandburg បានពន្យល់ ក្នុងសៀវភៅ កវីទស្សនៈ ចងក្រងដោយ ជ័យ សេន បោះពុម្ពឆ្នាំ ២០០៥ ថា៖ កំណាព្យ គឺជាការពន្យល់ពីជីវិតដែលរសាត់បាត់ទៅក្នុងជើងមេឃយ៉ាងរហ័សក្រៃលែង ហើយមិនអាចឲ្យយើង យកការពន្យល់ទាំងនេះមកអនុវត្តបាន ។

២.តាមសៀវភៅសិល្បៈ តែងកំណាព្យ រៀបរៀងដោយ លោក ពេជ្រ ទុំក្រវ៉ិល បោះពុម្ពឆ្នាំ ២០១១ លោកបានពន្យល់ថា៖ កំណាព្យ គឺជាកម្រងពាក្យសំដី ដែលមានការចាប់ចុងចួន ពីរោះរណ្តំ ណែងណង មានឃ្លា មានល្បះ និង មានកម្រិតចំនួន ព្យាង្គជាកំណត់...ចេញពីទឹកចិត្តរំភើប និង ធ្វើឲ្យអ្នកផងរំភើបជាមួយ។

៣. តាមសៀវភៅ ក្បួនកំណាព្យ រៀបរៀងដោយ លោកគ្រូមហា លីសេនផ្សាយចេញពីមន្ទីរវប្បធម៌ ឃោសនាការខេត្តឃ្លាំង បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៩៦៖ បទកំណាព្យ គឺជាកម្រងពាក្យដែលមានការចាប់ចុងចួនពីរោះរណ្តំណែងណង មានឃ្លា មានល្បះ មានកម្រិតកំណត់ព្យាង្គតាមមេបទអាចបម្រើមនោសញ្ចេតនាមនុស្សឲ្យរំភើប សប្បាយរីករាយ និង សង្វេក អនិច្ចា និង ជាច្បាប់ទូន្មានប្រៀនប្រដៅផ្សេងៗ ។ល។

ទម្រង់សិល្បៈចម្រៀងទាំងអស់ត្រូវតែមានសិល្បៈកំណាព្យជាមេប្រធានគ្រប់តែបទ លះបង់កំណាព្យពុំបានសោះឡើយ ។

ខ. បំណកស្រាយពាក្យគន្លឹះមួយចំនួន៖

តើ កំណាព្យឃ្លោង (កាព្យឃ្លោង ឬកំណាព្យកាព្យឃ្លោង) ជាអ្វី? កំណាព្យកាព្យឃ្លោង គឺជាពា្យសម្រាប់ប្រើសម្គាល់ ឬ ចង្អុលបង្ហាញពីលក្ខណៈដ៏ល្អរបស់កំណាព្យខ្មែរ ដែលចេញពីទឹកដៃដ៏ប៉ិនប្រសប់របស់កវី គឺថាកំណាព្យនោះទាំងរូបភាព ទាំងខ្លឹមសារមានសម្ផស្ស និង សោភ័ណ រណ្តំបត់បែន ឃ្លោងបញ្ឆិតបញ្ឆៀងមិនត្រង់ស្តូក ប៉ុន្តែមានន័យគ្រប់គ្រាន់ (ន័យត្រង់ ន័យបញ្ឆិតបញ្ឆៀង) ។

តើ កំណាព្យ និង កម្រងកែវ ខុសគ្នាយ៉ាងណា? កម្រងកែវ ជាកម្រងពាក្យសំដី ដែលមានការចាប់ចុងចួនទាក់ទង ពីរោះរណ្តំ ណែងណងដែរ ប៉ុន្តែមិនមានកម្រិតឃ្លា ឬល្បះ ឬក៏ចំនួនព្យាង្គជាកំណត់ទេ ។ គេប្រើកម្រងកែវសម្រាប់ពោលរឿងល្ខោនខ្មែរ ជាពិសេសល្ខោនស្បែក ។ រីឯធាតុសំខាន់ៗ របស់កំណាព្យរួមមាន៖

ព្យាង្គ៖ សម្លេងមួយម៉ាត់ៗនៅក្នុងកំណាព្យហៅថាព្យាង្គ ។
ឃ្លា៖ ព្យាង្គច្រើនរួមគ្នា បានជាឃ្លា ។
ល្បះ៖ ឃ្លាច្រើនរួមគ្នាមក ដោយមានខណ្ឌ ហៅថា ល្បះ ឬល្បះខណ្ឌ ។
ព្យាង្គ គឺសម្លេងចេញមកហើយ ទោះបានន័យក្តីមិនបានន័យក្តី ។
ពាក្យ គឺសម្លេងចេញមកម្តងក្តី ឬច្រើនដងក្តី មានន័យគ្រប់គ្រាន់ ។
ពាក្យ អាចមាន ១ព្យាង្គ ទៅ ៥ព្យាង្គ ឬច្រើនជាងនេះ ។

នៅក្នុងកំណាព្យគេចែកពាក្យជាពីរគឺ៖ ពាក្យពេចន៍ និង ពាក្យសម្ផស្ស ។

  • ពាក្យពេចន៍៖ គឺជាពាក្យសម្រាប់រំលេចន័យខ្លឹមសាររបស់អត្ថបទកំណាព្យឲ្យលេចធ្លោឡើង ឲ្យអត្ថបទនោះមានសោភ័ណខ្ពស់ ពោលគឺបង្កើតរូបបារម្មណ៍ និង បំផុសឲ្យដឹងច្បាស់ពីគំនិតរបស់អត្ថបទ ចង់និយាយយ៉ាងណាៗនោះ ។
  • ពាក្យសម្ផស្ស៖ គឺពាក្យគន្លឹះចួន ឬ ហៅថា ចំណាប់ចុងចួនដែលធ្វើឲ្យរូបភាព ឬ ទម្រង់នៃអត្ថបទកំណាព្យមាន សម្រស់ល្អឡើង ប្រកបដោយលក្ខណៈ ចួនរណ្តំ ។ ពាក្យសម្ផស្សចែកចេញជាពីរ គឺ ពាក្យសម្ផស្សក្នុង និង ពាក្យសម្ផស្សក្រៅ ។ ពាក្យសម្ផស្ស ក្នុង គឺសម្គាល់លើចំណាប់ចួន ផ្ទួនរណ្តំដែលស្ថិតក្នុងឃ្លាជាមួយគ្នា ។ ពាក្យសម្ផស្សក្រៅ គឺសម្គាល់ចំណាប់ចួន ផ្ទួនរណ្តំដែល ឆ្លងគ្នាពីឃ្លាមួយទៅឃ្លាមួយទៀត ឬ ពីល្បះមួយទៅល្បះមួយទៀត ។

សូរស័ព្ទ ឬ សូរសៀង ឬ សំនៀង នៅក្នុងកំណាព្យមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះកំណាព្យដែលល្អ គឺកំណាព្យដែលមាន ចំណាប់អារម្មណ៍ចួន និង ផ្ទួនមានសូរសម្លេងដូចគ្នា ។ ពោលបើសំនៀងនោះចេញមកពីព្យញ្ជនៈឃោសៈ ខ្យល់គ្រលរ សម្លេង (អ៊) ត្រូវតែឲ្យចួនឃោសៈដែរ ។ បើសំនៀងចេញមកពីព្យញ្ជនៈអឃោសៈ សម្លេងតូចស្រួយ ខ្យល់ (អ) ត្រូវតែឲ្យ ចួន នឹងអឃោសៈដែរ ។ គេមិនត្រូវយកឃោសៈទៅចួននឹងអឃោសៈទេ ប៉ុន្តែតាមការសង្កេត បើព្យាង្គ ឬពាក្យទាំងឡាយ ណាដែលប្រើស្រៈ (ួ) ស្រៈ (ឿ) និង ស្រៈ (ៀ) នោះព្យញ្ជនៈឃោសៈនិងអឃោសៈអាចចួនគ្នាបាន ព្រោះមានសូរ សម្លេងដូចគ្នា ។ ឬអាចឆ្លងគ្នាបែបនេះក៏បានគឺ ឃោសៈស្រៈ (អ៊ា) ចួននឹងអឃោសនៈស្រៈ (ៀ) អាចនៅមានក្រៅពីនេះ ខ្លះទៀត តែសំខាន់ត្រូវតែមានសូរសម្លេងដូចគ្នា ។

រង្វាស់កាព្យ ឬ មាត្រាកាព្យ គឺចំនួនព្យាង្គ ជាកំណត់ក្នុងឃ្លានីមួយៗនិងចំនួនឃ្លាជាកំណត់ក្នុងល្បះនីមួយៗ ។ វាអាស្រ័យ ចំណាប់ចួនខុសគ្នា....កំណត់ព្យាង្គ និង ឃ្លាក្នុងល្បះខុសៗគ្នានេះហើយ ដែលនាំឲ្យរូបភាព (ទម្រង់) កំណាព្យទាំងឡាយ ខុសគ្នា និងមានឈ្មោះក៏ប្លែកៗគ្នាដែរ ។

  • ចង្វាក់៖ ក្នុងកំណាព្យ ចង្វាក់សម្គាល់ការលើក ឬ ដាក់សម្លេងដែលមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាទៅតាមបទកំណាព្យនីមួយៗ ។ វាជួយសម្រួលដល់ការនិពន្ធ ការពោល ឬ ការស្មូត្រកំណាព្យ និង ជួយជម្រុញឲ្យកំណាព្យមានលក្ខណៈពីរោះរណ្តំជាតន្ត្រី ។ បទពាក្យ ៤ (មានន័យថា បទព្យាង្គបួន ឬ បទមេបួន) ។

គ. ក្រិតក្រមចំណាប់ចួននៃកំណាព្យខ្មែរ៖

កំណាព្យត្រូវរក្សាចំណាប់ចួនតាំងពីល្បះទីមួយរហូតដល់ល្បះបញ្ចប់ គេមិនត្រូវធ្វើឲ្យភ្លាត់ ឬក៏ដាច់ចួននៅដំណាក់ ណា មួយឡើយ ។

ឃ. សញ្ញាសម្គាល់ដល់ការពិនិត្យចំណាប់ចុងចួន៖

នៅក្នុងកំណាព្យ ត្មែងអាចប្រើសញ្ញាសម្គាល់ដល់ការពិនិត្យចំណាប់ចុងចួនបានច្រើនយ៉ាង ប៉ុន្តែសញ្ញាដែលគេនិយមប្រើ ជាងគេគឺ លេខ ឬសញ្ញាពងត្រី ។

ខ្សែកោង ឬខ្នាត់មួយកំណាត់(អង្កត់១) សម្គាល់រណ្តំ៖ ព្យញ្ជនៈដូចគ្នា (កល កិច្ច....)
ធ្មេញរនាស់កែងពីរ ឬខ្នាត់ពីរកំណាត់ (អង្កត់២)សម្ពាល់ចួន៖ ប្រកបដូច (មិត្ត ពិត...)
ធ្មេញរនាស់ទ្រេតពីរ ឬខ្នាត់បីកំណាត់ (អង្កត់៣)សម្គាល់ព្យញ្ជនៈ បូកនឹងស្រៈប្រកបដូចគ្នា៖ ព្យាង្គដដែល(ម៉ែត្រ ...ម៉ែត្រ..)

ង. ផលប្រយោជន៍កំណាព្យ៖

តើបុព្វបុរសខ្មែរបានបង្កើតកំណាព្យឡើងក្នុងគោលបំណងអ្វីខ្លះ?

កំណាព្យ មិនត្រឹមតែបម្រើឲ្យមនោសញ្ចេតនាមួយប៉ុណ្ណោះទេ ផ្ទុយមកវិញ កំណាព្យថែមទាំងអាចបម្រើបាន ស្ទើរតែគ្រប់ មនោសញ្ចេតនារបស់មនុស្ស ដូចជារំភើបសប្បាយ កំសត់ ពិពណ៌នានិរាសព្រាត់ប្រាស់ កំហឹង ទូន្មានប្រៀនប្រដៅ សង្វេគ អនិច្ចា ...។ល។ ជាវិធីសាស្ត្រអប់រំបែបបុរាណរបស់ដូនតាខ្មែរដែលយករូបភាព ពីរោះត្រចៀក ជាមធ្យោបាយ ដើម្បីងាយ ស្រួលបញ្ចូលខ្លឹមសារនៃការអប់រំទូន្មានទាំងឡាយ ដែលលោកចង់បានឲ្យដក់ជាប់ ចាំជានិច្ចក្នុងសតិអារម្មណ៍ កុលបុត្រ កុលធីតារបស់ខ្លួន ។

ច. បម្រើបម្រាស់កំណាព្យខ្មែរ៖

កំណាព្យបានជះឥទ្ធិពលនិងមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុត ជាមួយនឹងទម្រង់សិល្បៈដទៃទៀតរបស់ខ្មែរ ជាពិសេស ទំនុកច្រៀងនៃវង់ភ្លេងប្រពៃណី ។ ទម្រង់សិល្បៈដែលមានប្រើប្រាស់កំណាព្យជាទំនុកច្រៀងមានដូចជា៖ ភ្លេងអារក្ស ភ្លេង​ប្រពៃណី(ភ្លេងការ) របាំប្រពៃណី របាំបុរាណ ល្ខោនខោល ល្ខោនស្រមោល (ស្បែកធំ-ស្បែកតូច) ល្ខោនខោល (ល្ខោន​ពាក់មុខ) យីកេ អាប៉េ ល្ខោនមហោរី ល្ខោនបាសាក់ អាយ៉ៃ ចាប៉ី ឆៃយ៉ាំ ....។ល។ វាមានឥទ្ធិពលធំធេងណាស់ ក្នុងសង្គម​ខ្មែរ។ កំណាព្យខ្មែរអាចរស់និងបំពេញតួនាទីដោយឯកឯងខាងការស្មូត្រ ។ កំណាព្យមួយបទៗ មានរបៀបស្មូត្រ អាន និង ច្រៀងច្រើនបែប ។

តាមរយៈកំណាព្យ គេក៏អាចដឹងពីភាពវ័យចំណាស់នៃទម្រង់សិល្បៈខ្មែរដទៃទៀតដែរ ។

ឆ. ប្រវត្តិកំណាព្យខ្មែរ

កំណាព្យខ្មែរកើតមានស្រករគ្នានឹងបទភ្លេង និង ទំនុកច្រៀងវង់ភ្លេងអារក្សដែរ ។ កំណាព្យ ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវខ្មែរ សន្និដ្ឋានថា មានដើមកំណើតតាំងពី ៣០៩ មុនគ.ស ហើយដែលក្នុងនោះ បទមេបួនមានដើមកំណើតមុនគេបង្អស់។

តាមយោបល់កវីនិពន្ធល្បីល្បាញមួយចំនួនលោកបានសន្និដ្ឋានថា កំណាព្យខ្មែរមានលក្ខណៈពិសេស ប្លែកពីកំណាព្យ បរទេសភាគច្រើនត្រង់ថា កំណាព្យខ្មែរតែងគោរពបានទៅតាមរង្វាស់ព្យាង្គ ចួនរណ្តំ និង ការកំណត់ឃ្លាបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និង មានរបៀបអាន ស្មូត្រ ឬច្រៀងបានច្រើនបែប ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះបទពីរោះ ដែលខ្មែរបានបង្កើតក៏មានច្រើនទៅទៀត ។ បទកំណាព្យដែលខ្មែរធ្លាប់មាន គឺស្ទើរតែជាងរយបទឯណោះ ។ ប៉ុន្តែដោយសារសង្គ្រាម និង ការឈ្លានពានពីប្រទេស ជិតខាងមួយចំនួន ក្បួនច្បាប់ភាគខ្លះក៏ត្រូវបានបាត់បង់ និង ស្វែងរកវិញមិនទាន់ឃើញ ។

បើទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ក៏ខ្មែរនៅសេសសល់ និង បានរកឃើញរបៀបសរសេរកំណាព្យចំនួន ៦៨បទ ដែរ ដែលយើងខ្ញុំនឹង រៀបរាប់ជូន ដូចខាងក្រោម៖

១. បទមណ្ទោកគតិ
២. បទមណ្ទោកគតិពិសេស
៣. បទកាកគតិ
៤. បទកាកគតិផ្ទួនរណ្តំ
៥. បទកាកគតិផ្ទួនពាក្យ
៦. បទព្រហ្មគិតិ
៧. បទព្រហ្មគិតិពិសេស
៨. បទភុជង្គលីលា
៩. បទភុជង្គលីលាពិសេស
១០. បទពំនោល
១១. បទពំនោលពិសេស
១២. បទពាក្យ៤
១៣. បទពាក្យ៦ធម្មតា
១៤. បទពាក្យ៦ ពិសេសទី១
១៥. បទពាក្យ៦ ពិសេសទី២
១៦. បទពាក្យ៦ (បទកង្កែបលោតលើគោក)
១៧. បទពាក្យ៧ធម្មតា
១៨. បទពាក្យ៧(បទវិវិធមាលី)
១៩. បទពាក្យ៧(បទអក្សរលូន)
២០. បទពាក្យ៧(សត្វកាងស្លាប)
២១. បទពាក្យ៧(បទនមោ)
២២. បទពាក្យ៧(បទ ក ខ)
២៣. បទពាក្យ៧(បទគោព័ទ្ធស្នឹង)
២៤. បទពាក្យ៧(នាគកៀវក្រវាត់)
២៥. បទពាក្យ៧(បទអើយរ៉ា)
២៦. បទពាក្យ៧(បទចក្រវាឡ)
២៧. បទពាក្យ៧(បទកង្កែបលោតកណ្តាលស្រះ)
២៨. បទពាក្យ៧ (បទមករខ្ជាក់កែវ)
២៩. បទពាក្យ៧(បទយត្តិភង្គ)
៣០. បទពាក្យ៧(បទពស់លេបកន្ទុយ)
៣១. បទពាក្យ៧ (បទថយក្រោយចូលព្រែក)
៣២. បទពាក្យ ៧ (សុក្រទិនវិសាល)
៣៣. បទពាក្យ៧ (បទសោរទិនវិសាល)
៣៤. បទពាក្យ៧ (បទនាគបរិព័ទ្ធ)
៣៥. បទពាក្យ៨ ធម្មតា
៣៦. បទពាក្យ៨ ពិសេស
៣៧. បទពាក្យ៨ (បដ្យាវត្តបុរាណ)
៣៨. បទពាក្យ៨ (បដ្យាវត្តបែបបាលី)
៣៩. បទពាក្យ៨ (បទត្រីពិធព័ន្ធ)
៤០. បទពាក្យ៨
៤១. (ត្រីពិធព័ន្ធបែបថ្មី)
៤២. បទពាក្យ៨(បទអក្សរសង្វាស)
៤៣. បទពាក្យ៨ (បទរម៉ាំងដើរព្រៃ)
៤៤. បទពាក្យ៨(បទឆ័ត្របីជាន់)
៤៥. បទពាក្យ៨(នាគរាជប្លែងឫទ្ធិ)
៤៦. បទពាក្យ៨(បទនាគបរិព័ទ្ធ)
៤៧. បទពាក្យ៩ ធម្មតា
៤៨. បទពាក្យ ៩ (សិង្ហលេងកន្ទុយ)
៤៩. បទពាក្យ៩ (បទកង្កែបលោតស្ទាក់ពេជ្រ)
៥០. បទពាក្យ៩ (បទរលកខ្ទប់ច្រាំង)
៥១. បទពាក្យ៩ (បទរលកខ្ទប់ច្រាំងចួនរណ្តំ)
៥២. បទពាក្យ៩ (បទសឡាបលូន)
៥៣. បទពាក្យ៩ (ព្រះច័ន្ទបាំងឆ័ត្រ)
៥៤. បទពាក្យ៩ (បទសារថី ទាញរថ)
៥៥. បទពាក្យ៩ (បទកង្កែបលោតផ្ទាត់ខ្ចៅ)
៥៦. បទពាក្យ៩(បទផ្កាឈូករីក)
៥៧. បទពាក្យ៩(បទរលកយោលយាវ)
៥៨. បទពាក្យ៩(បទនាគបរិព័ទ្ធ)
៥៩. បទពាក្យ១០ ធម្មតា
៦០. បទពាក្យ១០(បទវង្សវិចិត្រ)
៦១. បទពាក្យ១០(បទ សប៉ាត់សប៉ឹង)
៦២. បទពាក្យ១០(បទត្រឡាចឡើងទ្រើង)
៦៣. បទពាក្យ១១ ធម្មតា
៦៤. បទពាក្យ១១(បទសហរ៉ា)
៦៥. បទពាក្យ១១(បទសហរ៉ាបែបថ្មី)
៦៦. បទពាក្យ១២ ធម្មតា
៦៧. បទឆ អ័ស្ត (៦ - ៨)
៦៨. បទអ័ស្ត_ស័ប្ត (៨-៧)។

ជ. ដើម្បីរៀនតែងកំណាព្យខ្មែរឲ្យបានល្អ

ដើម្បីតែងកំណាព្យខ្មែរឲ្យបានល្អ ត្មែងគួរមានចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋានដូចខាងក្រោម៖

  • ចំណេះដឹងខាងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ៖ ស្គាល់ពី អក្ខរក្រមខ្មែរ (ស្គាល់ពីព្យញ្ជនៈ ស្រៈនិស្ស័យ ស្រៈពេញតួ វណ្ណយុត្តិ មូលភេទ អ អ៊ វិធីបង្កើតពាក្យ វិធីបញ្ចេញសូរសម្លេង ក្បួនវេយ្យាករណ៍...) ។
  • ការយល់ពីក្បួនច្បាប់នៃការតាក់តែងកំណាព្យតាមបទនីមួយៗបានច្បាស់លាស់(បទកំណាព្យទាំង ៦៤) ឬបទណា មួយដែលខ្លួនចង់តែង ។
  • របៀបនៃការប្រើប្រាស់កំណាព្យក្នុងអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ។
  • ការយល់ពីពាក្យគន្លឹះមួយចំនួនដែលទាក់ទងនឹងកំណាព្យដូចជា៖ កំណាព្យ កាព្យឃ្លោង ចំណាប់ចួន ព្យាង្គ ពាក្យ ឃ្លា ប្រយោគ ឬល្បៈ ចម្រៀង សុភាសិត ពាក្យបណ្តៅ ប្រស្នា រឿង បទ កម្រងកែវ សូរស័ព្ទ ឬសូរសៀង រង្វាស់កាព្យ ...។
  • មានចំណេះដឹងច្រើនលើកិច្ចការសង្គមវិជ្ជា ចិត្តវិទ្យា ទស្សនវិជ្ជា អក្សរសិល្ប៍ និង សិល្បៈមួយចំនួនទៀត ។
  • ការមានពិសោធន៍ច្រើនខាង (ការអានសៀវភៅ ការស្រាវជ្រាវ ការចងក្រង ឬសរសេរអត្ថបទពាក្យរាយ ការពិនិត្យ សង្កេតរឿងធម្មជាតិ និងសង្គម គំនិតបង្កើតថ្មី ខាងការរៀន និង បង្រៀន....)។
  • ការមានសណ្តានចិត្តទូលាយ ចូលចិត្តនិយាយប្រាប់រឿងអ្វីមួយដល់អ្នកដទៃតាមរយៈពាក្យកាព្យ ។
  • ជាមនុស្សដែលចូលចិត្តខាងការអប់រំ ការចែករំលែក និង មនុស្សធម៌ ....។
  • ការចូលចិត្តសេពគប់នឹងកវីនិពន្ធផ្សេងៗទៀត ។

ញ. គោលបំណងនៃការចងក្រង៖

  • រក្សានិងពង្រីកនូវវប្បធម៌ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ទុកជាមត៌កតទៅ ។
  • ទុកជាមេរៀន សម្រាប់ឲ្យកូនចៅជំនាន់ខ្មែរជំនាន់ក្រោយបានរៀនសូត្រ ចេះតែងនិពន្ធជាអត្ថបទកំណាព្យ បម្រើដល់ ជីវភាពសង្គមប្រទេសជាតិ ។
  • បង្កភាពងាយស្រួលដល់អ្នកស្រាវជ្រាវទាំងឡាយ ។
  • រំលេចនូវសោភ័ណភាព និង តម្លៃកំណាព្យខ្មែរឲ្យបានកាន់តែខ្ពស់ថែមទៀត។ នាំឆ្ពោះទៅរកការឯកភាពរួមគ្នា ខាង អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ។
  • បណ្តុះស្មារតីស្រលាញ់កំណាព្យ អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និង វប្បធម៌ខ្មែរថែមទៀតក្នុងជួរមហាជនខ្មែរ ។
  • ចូលរួមផ្សព្វផ្សាយពីវប្បធម៌ខ្មែរឲ្យប្រជាជនក្នុងសកលលោកបានស្គាល់ ។

---------------------------------------------------
ដោយ៖ គល់រាំង - ភ្នំពេញថ្ងៃទី ០២ កញ្ញា ២០១២
រក្សាសិទ្ធគ្រប់យ៉ាងដោយ៖ មនោរម្យព័ងអាំងហ្វូ

ឯកសារយោង៖
សៀវភៅសិល្បៈ តែងកំណាព្យ រៀបរៀងដោយ លោក ពេជ្រ ទុំក្រវ៉ិល បោះពុម្ពឆ្នាំ ២០១១
សៀវភៅ កវីទស្សនៈ ចងក្រងដោយ ជ័យ សេន បោះពុម្ពឆ្នាំ ២០០៥
ក្បួនកំណាព្យ រៀបរៀងដោយ លោកគ្រូមហា លីសេនផ្សាយចេញពីមន្ទីរវប្បធម៌ ឃោសនាការខេត្តឃ្លាំង បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៩៦
សៀវភៅ ជ័យលាភីរង្វាន់អក្សរសិល្ប៍នូហាច
សៀវភៅ អរិយធម៌ខ្មែរថ្នាក់បញ្ចប់ របស់អ្នកស្រី ត្រឹង ងា
សៀវភៅអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ដោយ វ៉ាន់ឌី កាអុន
សៀវភៅ សិក្សាស្វែងយល់ពីអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ដោយ ហ៊ុន គឹមសៀ
សៀវភៅ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ដោយ លី ធាមតេង
សៀវភៅ តែងកំណាព្យខ្មែរ ដោយ តឿម សុភ័ស្ត
សៀវភៅ ស្មារតីខ្មែរ ដោយអ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ និង លោក នភ ហង្ស ផលា
សៀវភៅ វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ ១០ ដោយអ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
សៀវភៅកំណាព្យ រុក្ខជាតិឱសថ ដោយ ឌឹម ដន
សៀវភៅ ចំរៀង ចង្រិតដែក ដោយ ពេជ្រ ទុំក្រវ៉ិល
សៀវភៅ កំណាព្យ ពីនេះ ពីនោះ ដោយ ជ័យ ចាប